فرا مىگرفتند . « 1 » دكتر جواد على به تفصيل دربارهء نقش شعر در ثبت اخبار جاهلى سخن گفته است . « 2 » در هر حال بايد گفت كه ظاهراً پيشينهء شعر موجود ، تنها به 150 سال قبل از بعثت مىرسد ، « 3 » و قبل از آن شاعرى شناخته شده و شعرى به دست رسيده وجود ندارد . تنها در زمان عبد مناف و فرزند او هاشم است كه شعر گفتن ابعاد وسيعى به خود گرفته و قبل از آن تنها اشعارى در بيان بعضى از حوادث گفته مىشده است . « 4 » در اين دوران است كه به قول يعقوبى ، وسعت شعر به حدى مىرسد كه به كمك شعر با يكديگر به مخاصمه پرداخته ، به وسيله آن بر يكديگر برترى مىجويند . . . و همديگر را مورد مدح و سرزنش قرار مىدهند . « 5 » اشعارى كه در جاهليت سروده شده هيچ كدام در آن دوره مدون نشده و تاريخ تدوين همهء آنها اواخر قرن اول هجرى به بعد است . مجموع اين اشعار در مجموعه‌هايى تدوين شده است از جمله : « معلقات سبع » و « مفضّليات » ، كه مجموع 128 قصيده است ، « ديوان الحماسه » از ابى تمام ، « حماسة البحترى » . همچنين در كتاب « اغانى » و نيز « الشعر و الشعراء » ، « مختارات ابن اشعرى » و « جمهرة اشعار العرب » از ابوزيد قريشى اشعارى از جاهليت باقى مانده است . « 6 » در اين ميان شايد ( چنان كه گفته‌اند ) معلقات سبع همان قصيده‌هاى هفتگانه‌اى باشد كه بر ديوار كعبه آويخته بودند ؛ بنابراين ، اين مجموعه از دوران جاهليت مدون بوده است ، « 7 » ليكن از ميان قدما ، ابن نحاس عدم ثبوت چنين امرى را گوشزد كرده « 8 » و برخى معاصران نيز اين مسأله را يك اسطوره مىدانند . « 9 » نكته‌اى كه در اينجا قابل ملاحظه است اين كه ، عده‌اى از علما و دانشمندان اهل ادب در بسيارى از شعرهاى جاهلى ترديد نموده و آنها را از دوران جاهليت نمىدانند ، بلكه آنها را ساختهء دست شعرايى مىدانند كه همه در دوران اسلام بوده‌اند و لذا در صحّت شعرهايى كه به شعراى جاهلى منسوب است ترديد دارند . گويا اولين كسى كه اشعار جاهلى را گردآورى كرده ، فردى است به نام حمّادابن ابى ليلى معروف به حمّادالّروايه ؛ او از نظر بسيارى به جعل و كذب متهم گرديده است . « 10 » ابن سلام دربارهء او مىگويد : او اولين كسى است كه شعر جاهلى را جمع كرده اما مورد

--> ( 1 ) . المزهر فى علوم اللغة ، ج 2 ، ص 470 ( 2 ) . المفصل ، ج 1 ، ص 73 - 70 ( 3 ) . فجر الاسلام ، ص 58 ( 4 ) . طبقات الشعراء ، ص 11 ؛ المزهر ، ج 2 ، ص 474 ( 5 ) . تاريخ اليعقوبى ، ج 1 ، ص 262 ( 6 ) . فجر الاسلام ، ص 58 ( 7 ) . المزهر ، ج 2 ، ص 480 ( 8 ) . معجم الادباء ، ج 10 ، ص 266 ؛ به نقل از : العصرالجاهلى ، ص 141 ( 9 ) . العصرالجاهلى ، صص 139 ، 140 ( 10 ) . لسان الميزان ، ج 2 ، ص 352